آکاربوز

نگارنده: دکتر مهسا هادیپور جهرمی | بازبینی نهایی: دکتر مژگان میر عبدالحق

آکاربوز یک داروی کاهنده قند خون است که به تنهایی و یا همراه سایر داروها برای کمک به پایین آوردن قند خون در کسانی که دیابت نوع ۲ دارند استفاده می شود.

این دارو در دیابت نوع ۱ کاربرد ندارد و نمی تواند جایگزین مصرف انسولین شود.

آکاربوز به خصوص وقتی همراه سایر داروهای کاهنده قند خون استفاده شود ممکن است باعث افت قند خون یا هایپوگلایسمی شود که اگر شدید باشد بسیار خطرناک است. بنابراین علائم افت قند خون مثل لرزش، ضعف، احساس گرسنگی، تعریق، عدم تمرکز و تپش قلب را به خاطر داشته باشید و همیشه مقداری مواد قندی مثل قرص یا آبنبات گلوکز، کشمش یا خرما همراه خود داشته باشید تا درصورت ایجاد این علائم بلافاصله آنها را مصرف کنید.

دقت کنید که این دارو باید به طور مرتب و هر روز استفاده شود و استفاده نامرتب و گاه به گاه باعث می شود که مصرف این دارو برای شما فایده ای نداشته باشد.

اشکال دارویی 

قرصهای خوراکی ۵۰ و ۱۰۰ میلی گرمی

نحوه عملکرد دارو 

آکاربوز باعث می شود که شکسته شدن کربوهیدراتهای موجود در مواد غذایی به قند و جذب آنها در دستگاه گوارش آهسته تر شود. در نتیجه بدن قند کمتری از غذاها جذب می کند و قند خون بعد از مصرف غذا بیش از حد بالا نمی رود.

اثربخشی 

بر اساس مطالعات بالینی، مصرف  دوز مناسب از آکاربوز به مدت کافی می تواند نتایج زیر را برای بیماران ایجاد کند:

  • سطح هموگلوبین A1C می‌‌تواند تا یک درصد پایین بیاید.
  • قند خون یک ساعت بعد از غذا حدود ۷۴ میلی گرم در دسی لیتر کمتر می‌شود.

منبع:https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2011/020482s024lbl.pdf

موارد و میزان مصرف 

درمان معمولا با دوز ۲۵ میلیگرم (نصف یک قرص ۵۰ میلیگرمی) به صورت سه بار در روز شروع می شود. سپس پزشک دوز دارو را به تدریج تا ۵۰ یا ۱۰۰ میلیگرم سه بار در روز بالا می برد. بعضی از بیماران ممکن است به ۶۰۰ میلیگرم ، یعنی هر بار دو قرص ۱۰۰ میلیگرمی به صورت سه بار در روز، نیاز داشته باشند.

  • مصرف این دارو در افراد کمتر از ۱۸ سال توصیه نمی شود.
  • برای رسیدن به دوز مناسب، باید به دفعات با پزشکتان ملاقات کنید. پزشک از شما می خواهد تا به طور مرتب قند خون ناشتا و قند خون یک ساعت بعد ازبزرگترین وعده غذایی‌اتان را اندازه بگیرید و نتایج آن را در جلسه بعدی به او اطلاع بدهید. A1C هم باید هر سه ماه یکبار با آزمایش خون کنترل شود. به علاوه  پزشک در هر جلسه درباره عوارض جانبی ایجاد شده از شما سوال می کند. بر مبنای این اطلاعات پزشک به تدریج دوز دارو را بالا می برد تا به دوز مناسب برای شما برسد. به این ترتیب بدن شما کم کم به دارو عادت می کند و عوارض جانبی به حداقل میرسد.
  • انتخاب دارو و یا دوز مناسب کار پیچیده ای است و پزشک برای این کار نکات مختلفی مثل نوع و وضعیت بیماری و سایر داروهایی که بیمار مصرف می کند را در نظر می گیرد. بنابراین همیشه دارو را دقیقا همانطور که پزشکتان دستور داده است مصرف کنید و هرگز خوددرمانی نکنید.

نحوه مصرف 

  • دارو معمولا روزی سه بار در روز مصرف می شود که باید همراه وعده های اصلی غذایی یعنی صبحانه، ناهار و شام باشد.
  • قرصها را می توانید همراه یک لیوان آب بلافاصله قبل از شروع غذا مصرف کنید ویا قرص را همراه با اولین لقمه از غذا بجوید. حتی اگر در قورت دادن قرص مشکل دارید و جویدن قرص هم برایتان سخت است می توانید قرص را خرد کرده و با اولین قاشق از غذای خود مخلوط کنید و مصرف کنید.
  • در زمان مصرف این دارو تا حد امکان شکر و قند و مواد غذایی دارای شکر خودداری مصرف نکنید چون باعث عوارض گوارشی مثل اسهال و دلپیچه می شود.

عوارض جانبی 

مثل همه داروها، مصرف آکاربوز می تواند عوارض جانبی ایجاد کند اما بسیاری از مصرف کنندگان هیچ عارضه ای را تجربه نمی کنند یا فقط دچار عوارض جزیی می شوند. عوارض جانبی معمولا به مرور زمان که بدن به دارو عادت می کند بهتر می شوند.

عوارض جانبی شایع 

این عوارض معمولا در بیشتر از یک نفر از هر صد نفر ایجاد می شود. اما معمولا ملایم و کوتاه مدت هستند.
تذکر:اگر این عوارض بیشتر از چند روز طول کشید حتما با پزشک خود مشورت کنید.

این عوارض در چند روز اول مصرف آکاربوز شروع می شوند و با گذشت زمان از شدت آن ها کم می شودو یا به کلی ناپدید می شوند.

راه حل
  • مصرف شکر و قندو غذاهای حاوی این مواد عوارض گوارشی را بدتر می کندپس رژیم غذایی ای که پزشک پیشنهاد می کند را به دقت رعایت کنید.
  • برای رفع این عوارض آنتی اسید مصرف نکنید چون کمکی به رفع آنها نمی کند.
  • اگر با وجودرعایت دقیق رژیم غذایی این عوارض بهتر نمیشوند یا هر روز شدیدتر می شوند با پزشکتان مشورت کنید.
راه حل
  • در سال اول درمان با آکاربوز، پزشک هر 3 ماه یکبار سطح این آنزیمها را با تجویز آزمایش خون کنترل می کند. در صورتی که این آنزیمها بالا بروند پزشک درباره کم کردن دوز دارو و یا حتی در بعضی موارد تعویض دارو تصمیم می گیرد.

آکاربوز معمولا به تنهایی افت قند خون ایجاد نمی کند ولی اگر همراه سایر داروهای کاهنده قند خون مصرف شود ممکن است باعث افت قند خون شود.

راه حل
  • برای پیشگیری از این عارضه هیچ کدام از وعده های غذایی‌اتان را حذف نکنید و یا وعده های غذایی را با تاخیر مصرف نکنید.
  • با علائم افت قند خون آشنا باشید و همیشه مقداری مواد قندی مثل قرص گلوکز، آبنبات گلوکز، کشمش یا خرما، همراه خود داشته باشید تا اگر این علائم ایجاد شدند بلافاصله آنها را مصرف کنید.

عوارض جانبی مهم 

این عوارض به ندرت پیش می آیند اما به هر حال بعضی از مصرف کنندگان این دارو دچار این عوارض جدی و مهم می شوند به همین دلیل لازم است از نشانه های این عوارض آگاه باشید.

علائم

به وجود آمدن کهیر یا تاول پوستی، قرمزی پوست، خس خس سینه، احساس گرفتگی در قفسه سینه، مشکل در تنفس یا صحبت کردن، تورم دهان، صورت، لبها، زبان و گلو از علائم اصلی آنافیلاکسی هستند.

راه حل
  • بلافاصله به پزشک مراجعه کنید.
علائم

رنگ پریدگی پوست، احساس خستگی، لکه های بنفش روی پوست ، خونریزی بی دلیل، گلو درد و تب از علائم اصلی ترومبوسیتوپنی هستند.

راه حل
  • بلافاصله به پزشک مراجعه کنید.
علائم

زرد شدن چشم و پوست، درد شکمی و تیره شدن رنگ ادرار از علائم اصلی هپاتیت هستند.

راه حل
  • بلافاصله به پزشک مراجعه کنید.
علائم

اسهال یا یبوست و خون ریزی یا ترشح مخاط از مقعد از علائم اصلی پنوماتوزیس سیستوئید اینتستینالیس هستند.

راه حل
  • بلافاصله به پزشک مراجعه کنید.

* این لیست کامل عوارض جانبی این دارو نیست. برای اطلاعات بیشتر به بروشور دارو مراجعه کنید.

نمودار اثربخشی و عوارض شایع

چند ساعت اول چند روز اول چند هفته اول چند ماه اول
اثربخشی
  • اثربخشی کامل100%
عوارض جانبی
  • اسهال100%
  • نفخ100%
  • درد شکمی100%
  • احساس پر بودن معده100%
  • بالا رفتن آنزیم های کبدی100%
  • افت قند خون100%

آیا با وجود احتمال ایجاد این همه عارضه، مصرف این دارو برای من مشکل ساز نمی شود؟

مطابق مطالعات بالینی انجام شده بر روی آکاربوز این داروبه خوبی توسط بیماران تحمل می شود.
به عنوان نمونه، مطابق یکی ازاین مطالعات، ۸۳ درصد مصرف کنندگان این دارو دچار هیچ عارضه جانبی ای نشدند. ۱۳.۷ درصد فقط دچار نفخ شدند و ۲.۲ درصد دچار اسهال شدند. بنابراین احتمال اینکه مصرف این دارو برای شما مشکل ساز شود پایین است.

تعریف تحمل‌پذیری: مطابق راهنماهای بین المللی، شاخص تحمل پذیری یک دارو قبل و بعد از ورود آن به بازار دارویی با انجام مطالعات بالینی ارزیابی می شود. تحمل پذیری نشان می دهدکه عوارض جانبی ایجاد شده توسط یک دارو تا چه حد برای بیماران قابل تحمل است. به بیان دیگر این مطالعات نشان می دهند که مصرف این دارو چقدر بر روی نحوه زندگی و فعالیتهای روزانه مصرف کنندگان تاثیر می گذارد و این تاثیرات چقدر برای آنها قابل تحمل است و با وجود این عوارض به دلیل مزایای دارو حاضر به ادامه مصرف دارو هستند.
در این مطالعات درصد بیمارانی که عوارض جانبی شایع و مهم و جدی داشتند بررسی می شود، درصد بیمارانی که بعد از عوارض جانبی مصرف دارو را متوقف کردند یا مجبور به کاهش دوز شدند در نظر گرفته می شود و در نهایت در مورد میزان تحمل پذیری دارو اعلام نظر می شود.
منبع: https://www.medscape.com/viewarticle/513827

خطرات و هشدارها 

نکات زیر مواردی هستند که پزشک شما باید از آنها مطلع باشد.
بعضی از آنها نکاتی هستند که باید قبل از شروع درمان با آکاربوز پزشک خود را در جریان بگذارید.
بعضی هم مواردی هستند که بعد از شروع درمان با این دارو اگر پیش آمدند باید پزشک خود را مطلع کنید .

قبل از شروع درمان

در صورتی که قبلا با مصرف آکاربوز دچار علایم حساسیت مثل کهیر یا قرمزی پوست شده اید حتما به پزشکتان اطلاع بدهید. در این شرایط مصرف مجدد این دارو می تواند باعث ایجاد حساسیت شدید و خطرناک شود. در بعضی موارد بیمارانی که به داروهای دیگر حساسیت داشته اند به آکاربوز هم حساسیت نشان می دهند بنابراین اگر در گذشته به هر نوع داروی دیگری حساسیت داشته اید پزشک خود را در جریان بگذارید.

اگر در روده شما زخم یا التهاب وجود دارد، مثلا بیماری کرون یا کولیت زخمی دارید و یا در گذشته دچار این بیماریها یا مشکلات بوده اید حتما به پزشکتان اطلاع بدهید چون مصرف آکاربوز در حضور این بیماریها ممنوع است.

اگر در گذشته دچار انسداد روده شده اید یا در حال حاضر به هر دلیل (مثل وجود هر نوع توده در روده یا یبوست خیلی شدید) احتمال انسداد روده در شما وجود دارد حتما پزشکتان را در جریان بگذارید چون مصرف آکاربوز احتمال پیش آمدن این عارضه را بیشتر می کند.

عارضه نفخ در آکاربوز می تواند در این وضعیتها مشکل ساز شود پس حتما پزشکتان را در جریان بگذارید.

وضعیتهایی مثل جراحی بای پس معده یا عدم تحمل لاکتوز می توانند باعث سوء هاضمه و علائمی مثل نفخ، اسهال و یا درد شکمی شوند. مصرف آکاربوز می تواند این علائم را تشدید کند پس حتما پزشکتان را در جریان بگذارید.

مصرف این دارو در حضور بعضی از بیماریهای کبدی مثل سیروز کبدی ممنوع است پس اگر کبد شما به خوبی کار نمی کند پزشکتان را در جریان بگذارید.

مصرف این دارو در نارسایی شدید کلیه ممنوع است پس اگر کلیه شما خوب کار نمی کند حتما به پزشکتان اطلاع بدهید.

کتو اسیدوز دیابتیک یک وضعیت اورژانسی است. در این شرایط مصرف آکاربوز برای پایین آوردن قند خون مناسب نیست و قند خون باید به سرعت با کمک انسولین کنترل شود. ادامه وضعیت کتواسیدوز می‌تواند بسیارخطرناک باشد و باعث به کما رفتن بیمار شود.

بعد از شروع درمان

بعد از عمل جراحی و تا برگشتن بدن به وضعیت عادی کنترل قند خون ممکن است توسط آکاربوز به خوبی انجام نشود بنابراین پزشک ممکن است از چند روز قبل از عمل جراحی داروی شما را قطع کند واز شما بخواهد که انسولین مصرف کنید.

این شرایط باعث بالا رفتن قند خون می شوند و ممکن است آکاربوز نتواند قند خون را به خوبی قبل کنترل کند. اگر دچار تب یا عفونت شدید حتما به پزشکتان اطلاع بدهید. پزشک ممکن است موقتا داروی شما را قطع کند و از شما بخواهد انسولین مصرف کنید.

تداخلات دارویی 

مهمترین داروهایی که با عملکرد آکاربوز تداخل می کنند عبارتند از:

علت بروز

این داروها ممکن است باعث بالا رفتن قند خون و کم شدن اثر آکاربوز شوند.

راه حل

زمانی که مصرف هم زمان این داروها ضروری باشد، مرتب قند خون خود راکنترل کنید و نتایج آن را به پزشکتان اطلاع بدهید تا اگر دوز قبلی آکاربوز به اندازه کافی قند خون را کنترل نمی کند دوز آن را مجددا تنظیم شود.

علت بروز

مصرف همزمان این داروها باعث بیشتر شدن اثر آکاربوز و افت قند خون می شود.

راه حل

پزشک سعی می کند جایگزین مناسبتری برای این آنتی بیوتیکها انتخاب کند که با آکاربوز تداخل نداشته باشند اما اگر جایگزین بهتری موجود نباشد باید در مدتی که آنها را مصرف می کنید مرتب قند خون خود راکنترل کنید و نتایج آن را به پزشکتان اطلاع بدهید تا اگر لازم شد دوز آکاربوز اصلاح شود.

علت بروز

مصرف این هورمونها روی سطح قند خون تاثیر می گذارد و می توانند باعث بالا رفتن یا پایین آمدن مقدار قند خون شوند.

راه حل

بهتر است تا زمانی که آکاربوز مصرف می کنید این داروها را استفاده نکنید اما اگر به هر دلیل مصرف این داروها ضرورت دارد قند خون خود را مرتب اندازه گیری کنید و نتایج آن را به پزشکتان اطلاع بدهید تا بر اساس آن دوز آکاربوز را مجددا برایتان تنظیم کند.

علت بروز

آکاربوز می تواند باعث بالا رفتن مقداردیگوکسین در خون شود در نتیجه احتمال ایجاد عوارض جانبی یا سمیت دیگوکسین بیشتر می شود.

راه حل

پزشک شما حتما باید مطلع باشد که این داروها را به طور هم زمان مصرف می کنید.برای جلوگیری از ایجاد مشکل، سطح خونی دیگوکسین باید با انجام آزمایش خون کنترل شود و بر اساس نتایج آن اگر لازم باشد پزشک دوز دیگوکسین را اصلاح می کند.

علت بروز

در مصرف هم زمان این داروها با آکاربوز، احتمال افت قند خون بیشتر می شود.

راه حل

در بیشتر موارد لازم است داروهای کاهنده قند خون به صورت هم زمان مصرف شوند اما مصرف هم زمان آنها باید حتما تحت نظر پزشک و با تعیین دوز دقیق برای هر کدام انجام بگیرد. بنابراین حتما پزشک شما باید مطلع باشد که به جز آکاربوز، این داروها را هم مصرف می کنید.

علت بروز

این داروها می توانند باعث بیشتر شدن اثر آکاربوز در بدن شوند.

راه حل

معمولا پزشک سعی می کند جایگزین مناسبتری برای این داروها انتخاب کند که با آکاربوز تداخل نداشته باشند اما اگر جایگزین مناسبتری موجود نباشد، قند خون باید به طور مرتب کنترل شود. درنهایت بر اساس این نتایج، پزشک در صورتی که لازم باشد، دوز آکاربوز را تعدیل می کند.

علت بروز

مصرف این داروها روی سطح قند خون تاثیر می گذارد و ممکن است باعث بالا رفتن سطح قند خون شوند.

راه حل

مشکل تداخل این داروها معمولا با تعویض داروی ضد‌صرع تحت نظر پزشک متخصص مغز و اعصابرو انتخاب یک داروی بدون تداخل با آکاربوز رفع می‌شود. در صورتی که امکان تعویض داروی ضد‌صرع وجود نداشته باشد با بالا بردن دوز آکاربوز تحت نظر پزشک می‌توان مشکل تداخل آن‌ها را حل کرد.

علت بروز

این داروها می توانند باعث کم شدن اثر آکاربوز شوند.

راه حل

در بسیاری موارد افرادی که آکاربوز مصرف می کنند ممکن است به دلایلی مثل بالا رفتن فشارخون نیاز به مصرف داروهای مدر داشته باشند.در این حالت پزشک از شما میخواهد تا به طور مرتب قند خون خود را کنترل کنید و بر اساس نتایج آن ممکن است دوز آکاربوز را بالا ببرد.

علت بروز

این داروها می توانند جلوی جذب شدن آکاربوز از روده ها را بگیرند و در نتیجه باعث کم شدن اثر آکاربوز شوند.

راه حل

بهتر است تا زمانی که آکاربوز مصرف می کنید این داروها را مصرف نکنید. اما اگر بنا بر تشخیص پزشک لازم است که آنها را مصرف کنید، آکاربوز را حداقل یک ساعت قبل یا ۴ ساعت بعد از این داروها مصرف کنید. به علاوه سطح قند خون هم باید مرتب کنترل شود تا مطمین شوید که آکاربوز به اندازه کافی جذب می شود.

این لیست کامل تداخلات دارویی آکاربوز نیست. برای اطلاعات بیشتر به بروشور دارو مراجعه کنید.

مصرف هنگام بارداری 

مطالعات کافی درباره اثر این دارو بر زنان باردار انجام نشده است و بی خطر بودن آن در دوران بارداری ثابت نشده است بنابراین مصرف آن در دوران بارداری توصیه نمی شود. به همین دلیل در صورتی که قصد بارداری دارید یا به تازگی باردار شده اید به پزشکتان اطلاع بدهید.

مصرف در شیردهی 

مشخص نیست که آیا این دارو در شیر ترشح می شود یا نه به همین دلیل مصرف این دارو در دوران شیر دهی توصیه نمی شود.

سوالات متداول 

تاثیر آکاربوز چند ساعت بعد از مصرف آن شروع می شود اما برای اینکه قند خون شما ثبات داشته باشد باید آن را هر روز به طور منظم استفاده کنید.

اگر مابین صرف غذا متوجه شدید که مصرف آکاربوز را فراموش کرده اید بلافاصله آن را مصرف کنید اما اگر بعد از تمام شدن غذا متوجه شدید دارو را فراموش کرده اید دیگر آن را مصرف نکنید و در وعده بعدی آکاربوز را مطابق معمول مصرف کنید. هیچ‌وقت برای جبران دوز فراموش شده دوز بعدی را دو برابر نکنید.

بلافاصله به مراکز درمانی مراجعه کنید و تا ۴ تا ۶ ساعت مواد غذایی دارای کربوهیدرات مثل نان، برنج، سیب زمینی و ... مصرف نکنید. علائم مصرف بیش از اندازه این دارو معمولا به صورت نفخ،درد شکمی واسهال شدید خود را نشان می دهد.

درمان دیابت باید برای همه عمر ادامه داشته باشد به همین دلیل شما احتمالا باید این دارو را برای مدت طولانی مصرف کنید. حتی ممکن است لازم باشد برای بقیه عمر به مصرف آن ادامه بدهید. البته به ندرت در بعضی افراد ممکن است با گذشت زمان کارایی این دارو برای کنترل قند خون پایین بیاید و پزشک تصمیم بگیرد آکاربوزرا با داروی دیگری تعویض کند.

بله مصرف طولانی مدت آکاربوز در دوزهای تجویز شده توسط پزشک بی خطر است.

هیچ‌وقت بدون مشورت با پزشک آکاربوز را قطع نکنید چون اگر به صورت ناگهانی مصرف آن را قطع کنید دیابت شما بدتر می شود و قند خون بالا می رود.

مصرف هم زمان الکل با آکاربوز می تواند باعث بیشتر شدن اثر این دارو و افت شدید قند خون یا هایپوگلایسمی شود.

اگردر طول درمان با آکاربوز دچار هایپوگلایسمی شدید، برای رفع آن از مواد قندی مثل حبه قند یا آبنبات استفاده نکنید. به دلیل نحوه عملکرد آکاربوز، قند موجود در این مواد غذایی با تاخیر و به مقدار کم جذب می شود در نتیجه افت قند خون به سرعت اصلاح نمی شود. به جای این مواد از قرصهای گلوکز یا آبنباتهای دارای گلوکز که در داروخانه ها در دسترس هستند استفاده کنید. اگر گلوکز در دسترس نبود عسل، کشمش یا خرما هم می توانند به بالا رفتن قند خون کمک کنند.

اگرسطح قند خون شما ثابت باشد مصرف آکاربوز تاثیری بر روی توانایی شما برای رانندگی و دوچرخه سواری نمی گذارد،اما در بعضی موارد و به خصوص وقتی آکاربوزهمراه سایر داروهای کاهنده ی قند خون مصرف میشود، به دلیل افت قند خون ، کاهش تمرکز ایجاد می شود.بنابراین اگر این عارضه ایجاد شد، درحالت افت قند خون و کاهش تمرکز، رانندگی و دوچرخه سواری نکنید و ابتدا با استفاده از مواد قندی مناسب سطح قند خون خود را بالا ببرید.

آکاربوز تاثیری بر روی اثربخشی قرصهای ضد بارداری ندارد اما این داروها بر روی سطح قند خون تاثیر می گذارند و با آکاربوز تداخل می کنند بنابراین ممکن است لازم باشد با شروع مصرف این داروها دوز آکاربوز توسط پزشک اصلاح شود.

خیر، آکاربوز باعث نازایی نمی‌شود و هیچ نوع شواهد علمی معتبری درباره کم شدن باروری با مصرف آکاربوز در خانم ها و یا آقایان گزارش نشده است.

خیر. آکاربوز باعث افزایش وزن نمی شود.

اطلاعات کمی در مورد مصرف همزمان آکاربوز و داروهای گیاهی یا مکمل های تغذیه ای وجود دارد.از طرفی، بسیاری از گیاهان دارویی مثل جینسینگ و دارچین باعث افت قند خون می شوند و در نتیجه با آکاربوز تداخل می کنند بنابراین بهتر است قبل از استفاده از هر نوع داروی گیاهی یا مکمل تغذیه ای با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.