دسته بندی داروها از نظر مصرف در دوران بارداری

دوران بارداری یک مقطع بسیار مهم و ویژه برای هر مادری به حساب می‌آید و نگرانی‌ها، حساسیت‌ها و احتیاط‌های خاص خودش را به همراه دارد.

قطعا یکی از مهمترین نگرانی‌های هر مادری در دوران بارداری مصرف دارو و احتمال تاثیر آن بر جنین در حال رشد است. بسیاری از مادران به دلیل بیماری‌های مزمن مثل دیابت، فشارخون یا صرع ناچار به مصرف روزانه دارو هستند. به علاوه در دوران ۹ ماهه بارداری هم ممکن است به دلایل مختلف مثل حساسیت، سرماخوردگی یا عفونت یک مادر باردار نیاز به مصرف دارو داشته باشد.

بسیاری از داروها از جفت عبور می‌کنند و به جنین می‌رسند و از آنجایی که بیشتر سیستم‌های بدن جنین هنوز تکمیل نشده است ممکن است توانایی متابولیسم آن‌ها را نداشته باشد و در نتیجه عوارض مختلفی از جمله نقص‌های مادرزادی برای جنین به وجود بیاید. به همین دلیل در علم داروسازی مصرف داروها در دوران بارداری از نظر مزایای مصرف و خطرات احتمالی برای مادر و جنین ارزیابی می‌شوند تا بتوان درباره مصرف آن‌ها در این دوران تصمیم گیری کرد.

بر این مبنا سازمان غذا و داروی آمریکا داروها را از نظر مصرف در بارداری به ۵ دسته A، B، C، D و X تقسیم بندی کرده است:

گروه A :  کارآزمایی‌های کنترل شده‌ای که بر روی زنان باردار انجام شده است خطری را برای جنین در سه ماهه اول بارداری نشان نداده‌اند و شواهدی هم از ایجاد خطر در ۶ ماه آخر بارداری وجود ندارد و در مجموع بعید به نظر می‌رسد که این داروها باعث ایجاد آسیب به جنین شوند.

داروهای این دسته برای مصرف در دوران بارداری بی‌خطر به حساب می‌ایند. به عنوان مثال بعضی از ویتامین‌ها در دوزهای تجویز شده توسط پزشک و داروی لووتیروکسین در این دسته قرار می‌گیرند.

گروه B : مطالعاتی که درباره این داروها بر روی حیوانات انجام شده است خطری برای جنین نشان نداده‌اند اما کارآزمایی کنترل شده‌ای بر روی زنان باردار انجام نشده است و یا اینکه در مطالعاتی که بر روی حیوانات انجام شده است خطراتی برای جنین گزارش شده است اما این خطرات در مطالعات کنترل شده بر روی زنان باردار در سه ماهه اول بارداری تایید نشده‌اند و شواهدی هم در مورد ایجاد در ۶ ماهه بعدی وجود ندارد.

داروهای این دسته عموما بی‌خطر به حساب می‌ایند. به عنوان مثال استامینوفن و آموکسی‌سیلین در این دسته قرار می‌گیرند.

گروه C : در مطالعاتی که درباره این داروها بر روی حیوانات انجام شده است ایجاد عوارض جانبی جانبی برای جنین گزارش شده است اما کارآزمایی کنترل شده‌ای بر روی زنان باردار انجام نشده است و یا اینکه مطالعاتی درباره این داروها بر روی حیوانات یا زنان باردار وجود ندارد. داروهای این دسته را می‌توان در دوران بارداری مصرف کرد اگر فوایپد آن برای مادر بیشتر از خطرات آن برای جنین باشد. . به عنوان مثال اسپیرونولاکتون و دیلتیازم در این دسته قرار می‌گیرند.

گروه D : مدارک معتبر درباره خطر داشتن این داروها برای جنین انسان وجود دارد اما در مواردی ممکن است فواید آن برای مادر به شکلی باشد که با وجود ایجاد خطر برای جنین مصرف آن ضروری باشد. به عنوان مثال در شرایطی که جان مادر در خطر باشد و یا در مواردی که بیماریهای جدی‌ای وجود دارند که نیاز به مصرف دارو دارند اما داروی بی خطر دیگری وجود ندارد و یا داروی بی خطر تاثیر کافی ندارد. به عنوان مثال بعضی از داروهای ضد صرع مثل فنی‌توئین و والپروسیک اسید در این دسته قرار می‌گیرند.

گروه X : مطالعاتی که بر روی حیوانات یا انسان انجام شده است نشان داده است که این داروها باعث ایجاد نقص در جنین می‌شوند. خطری که برای جنین ایجاد می‌شود  در هر شرایطی بیشتر از فواید مصرف آن برای مادر است به همین دلیل مصرف آین داروها در دوران بارداری ممنوع است. به عنوان مثال وارفارین و تالیدومید در این دسته قرار می‌گیرند.